From Idealised to Usage-Based Norms: Linguistic Correctness in West Slavic Languages
DOI:
https://doi.org/10.18690/scn.19.1.%25p.2026Keywords:
linguistic correctness, codification, prescriptivism, usage-based norms, West Slavic languagesAbstract
The article examines changing views of linguistic correctness in Polish, Czech and Slovak linguistics from the late nineteenth to the early twenty-first century. Through key theoretical texts, it shows a shared shift from authoritative, often puristic models toward approaches grounded in empirical usage, functional differentiation and sociolinguistic awareness. Correctness is thus reinterpreted not as fixed conformity to norm but as a dynamic, socially embedded phenomenon, reflecting a broader Central European reorientation of standard-language management.
Downloads
References
Wendy AYRES-BENNETT, John BELLAMY (Eds.), 2021: The Cambridge Handbook of Language Standardization. Cambridge: Cambridge University Press.
Mirosław BAŃKO, 2008: O normie i błędzie. Poradnik Językowy 5, 3–17.
Henrich BARTEK, 1933/1934: O správnosti jazykovej. Slovenská reč 2, 1–16.
Vincent BLANÁR, 1955: K teórii a praxi našej jazykovej kultúry. Slovenská reč 20, 209–218.
Danuta BUTTLER, 1986: Norma realna a kodyfikacja. Poradnik Językowy 9–10, 607–611.
Anna CEGIEŁA, 1996: Norma wzorcowa i norma użytkowa komunikacji we współczesnej polszczyźnie. O zagrożeniach i bogactwie polszczyzny. Ed. Jan Miodek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. 25–34.
Václav CVRČEK, 2008: Koncept minimální intervence. Slovo a slovesnost 69, 284–292.
František DANEŠ, 1968: Dialektické tendence ve vývoji spisovných jazyků: Příspěvek sociolingvistický. Československé přednášky pro VI. mezinárodní sjezd slavistů. Ed. Bohuslav Havránek. Praha: Academia. 119–128.
Miloš DOKULIL, 1952: K otázce normy spisovného jazyka a její kodifikace. Slovo a slovesnost 13/3–4, 135–140.
Juraj DOLNÍK, 1996: K analýze teórie jazykovej kultúry. Kultúra slova 30, 282–291.
Juraj DOLNÍK, 1997: O smerovaní k poznaniu používateľa jazyka. Slovenská reč 62, 212–217.
Juraj DOLNÍK, 2000: Ku kritike reflexívnologického prístupu k spisovnému jazyku. Slovenská reč 65, 214–220.
Witold DOROSZEWSKI, 1982: Cele Towarzystwa Kultury Języka. Język, myślenie, działanie, Warszawa: PNW. 405–414.
Witold DOROSZEWSKI, Halina KURKOWSKA (Eds.), 1973: Słownik poprawnej polszczyzny. Warszawa: PWN.
Václav ERTL, 1929: Časové úvahy o naší mateřštině. Praha: Jednota československých matematiků a fysiků.
Charles A. FERGUSON, 1968: Language development. Language Problems of Developing Nations. Eds. Joshua A. Fishman, Charles A. Ferguso, Jyotirindra das Gupta. New York: John Wiley & Sons. 27–35.
Jan FÖRSTER, 2000: Sprachberatung: Theorie und Praxis sprachlicher Beratung in Deutschland. Tübingen: Niemeyer.
Stanisław GAJDA, 1979: Teoretyczne problemy kultury języka. Poradnik Językowy 8, 359–368.
Anna GINTER, 2016: Poradnictwo językowe w mediach masowych. Studium przypadku. Kraków: Universitas.
Jiří HALLER, 2007: Dar jazyka: deset statí o češtině. Praha: Herrmann & synové.
Einar HAUGEN, 1966: Dialect, Language, Nation. American Anthropologist 68, 922–935.
Bohuslav HAVRÁNEK, 1932: Úkoly spisovného jazyka a jeho kultura. Spisovná čeština a jazyková kultura. Eds. Bohuslav Havránek, Miloš Weingart. Praha: Melantrich. 32–84.
Ján HORECKÝ, 1955: Norma spisovného jazyka z hľadiska potrieb spoločnosti. Slovenská reč 20, 194–199.
Ján HORECKÝ, 1979: Vymedzenie štandardnej formy slovenčiny. Slovenská reč 44, 221–227.
Ján HORECKÝ, 1997: K teórii jazykovej kultúry. Slovenská reč 62, 80–86.
Miroslav HROCH, 1985: Social Preconditions of National Revival in Europe. New York: Cambridge University Press.
Nina JANICH, Albrecht GREULE (Eds.), 2002: Sprachkulturen in Europa. Ein internationales Handbuch. Tübingen: Narr.
Alois JEDLIČKA, 1969: Vývojová dynamika současné spisovné češtiny. Naše řeč 52, 79–94.
Ján KAČALA, 1997: Východiská teórie a praxe jazykovej kultúry. Slovenská reč 62, 159–166.
Zenon KLEMENSIEWICZ, 1947: Poprawność i pedagogika językowa. Język Polski 27, 38–46.
Katarzyna KŁOSIŃSKA, 2017: Istnienie i kształt normy językowej po przełomie cyfrowym. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego 73, 81–89.
František KOČIŠ, 1984: Štruktúrna stratifikácia jazyka ako základ teórie spisovného jazyka. Slovenská reč 49, 37–48.
Hans KOHN, 1944: The Idea of Nationalism: A Study in Its Origins and Background. New York: Macmillan.
Ewa KOŁODZIEJEK, 2018: Koncepcje normy językowej w drugiej połowie XX i na początku XXI wieku. Poradnik Językowy 8, 105–118.
Rudolf KRAJČOVIČ, Pavol ŽIGO, 2002: Dejiny spisovnej slovenčiny. Bratislava: Univerzita Komenského.
Halina KURKOWSKA, 1973: Teoretyczne zagadnienia kultury języka. Kultura języka polskiego. Zagadnienia poprawności gramatycznej. Eds. Danuta Buttler, Halina Kurkowska, Halina Satkiewicz. Warszawa: PWN. 11–79.
Halina KURKOWSKA, 1977: Polityka językowa a zróżnicowanie społeczne polszczyzny. Socjolingwistyka 1, 9–16.
Rosina LIPPI-GREEN, 2012: English with an Accent: Language, Ideology and Discrimination in the United States. New York: Routledge.
Andrzej MARKOWSKI (Ed.), 1995: Praktyczny słownik poprawnej polszczyzny nie tylko dla młodzieży. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Andrzej MARKOWSKI (Ed.), 1999: Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Andrzej MARKOWSKI (Ed.), 2004: Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Andrzej MARKOWSKI, 2005: Językoznawstwo normatywne dziś i jutro. Zadania, szanse, zagrożenia. Polonistyka w przebudowie. Literaturoznawstwo – wiedza o języku – wiedza o kulturze – edukacja, vol. 1. Eds. Maria Czermińska et al. Kraków: Universitas. 535–546.
Andrzej MARKOWSKI, 2018: Norma językowa w polskich pracach normatywnych w pierwszej połowie XX wieku. Poradnik Językowy 8, 93–104.
Vilém MATHESIUS, 1932: O požadavku stability ve spisovném jazyce. Spisovná čeština a jazyková kultura. Eds. Bohuslav Havránek, Miloš Weingart. Praha: Melantrich. 14–31.
Ján MIHÁL, 1938/1939: Spisovný jazyk a nárečie. Slovenská reč 6, 213–218.
James MILROY, Lesley MILROY, 1999: Authority in Language: Investigating Standard English. London: Routledge.
Thomas NIEHR, Jörg KILIAN, Jürgen SCHIEWE (Eds.), 2020: Handbuch Sprachkritik. Berlin: J. B. Metzler.
Artur PASSENDORFER, 1904: Słowniczek błędów językowych i najważniejszych prawideł gramatycznych. Warszawa.
Štefan PECIAR, 1955a: O norme spisovného jazyka. Slovenská reč 20, 193–195.
Štefan PECIAR, 1955b: Zisťovanie a kodifikácia normy. Slovenská reč 20, 240–250.
Jadwiga PUZYNINA, 1997: Problem kodyfikacji normy języka polskiego. Poradnik Językowy 6, 1–8.
Petr SGALL, 2012: Obecná čeština. Linguistica ONLINE 13, https://www.phil.muni.cz/ linguistica/art/sgall/sga-001.pdf (December 13, 2025).
Stanisław SZOBER, 1937: Słownik ortoepiczny. Jak mówić i pisać po polsku. Warszawa. Ingrid TIEKEN-BOON VAN OSTADE (Ed.), 2018: English Usage Guides: History, Advice, Attitudes. Oxford: Oxford University Press.
Dušan ŠLOSAR, Radoslav VEČERKA, Jan DVOŘÁK, Petr MALČÍK, 2009: Spisovný jazyk v dějinách české společnosti. Brno: Host.
Aleksander WALICKI, 1876: Błędy nasze w mowie i piśmie, ku szkodzie języka polskiego popełniane oraz prowincjonalizmy. Warszawa: Gebethner i Wolff.
Downloads
Published
Data Availability Statement
The article is based on research data from existing and publicly available textual sources listed in the References section.
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 University of Maribor, University Press
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyrights
This journal is licensed under the Creative Commons Attribution Share-Alike License (CC BY-SA). https://opendefinition.org/licenses/cc-by-sa/
Plagiarism Policy
Slavia Centralis is a non-commercial, open access, electronic research journal. As such it pledges to uphold certain ethical principles regarding confidentiality, originality and intellectual fair play. Slavia Centralis takes copyright infringement and plagiarism very seriously and all submissions may be checked with duplication detection software.
Authors must:
- Ensure that all work submitted is original, fully referenced and that all authors are represented accurately. The submission must be exclusive and not under consideration elsewhere.
- Obtain all permissions from copyright owners for 3rd party material (e.g. quotations, illustrations, tables, etc.).